Ruhsal Hastalıkların Sınıflandırılması
A. Çocukluk yada gençlik çağında ilk belirtilerini veren ruhsal hastalıklar
1. Zeka gerilikleri - Gelişim dönemleri sırasında başlayan , zihinsel gelişimin geri kaldığı ,sosyal uyumun tamamlanamadığı bozukluklardır.
2. Öğrenme bozuklukları- Gelişimsel sorunlar nedeniyle hesaplama, yazma ,okuma gibi zihinsel fonksiyonların kazanılamadığı hastalıklardır.
3. Hareket bozuklukları - Hareket koordinasyonunda gelişim bozuklukları sonucu meydana gelen ve çocuklarda sakarlık ile kendisini gösteren hastalıklardır.
4. İletişimsel bozukluklar - Gelişimsel sorunlar sonucunda ortaya çıkan ve kendisini konuşma alanında daha çok ortaya koyan hastalıklardır.Kekemelik gibi bozukluklar bu grupta karşımıza çıkmaktadır.
5. Gelişimsel bozukluklar - Otizimde olduğu gibi toplumdan uzaklaşma kendi içine kapanma ,gelişim dönemlerine uygun hareketleri gösterememe ile ortaya çıkan bozukluklardır.
6. Dikkat eksikliği ve davranışsal bozukluklar- Dikkatini verememe,aşırı saldırganlık, öfke, negativizm gibi belirtilerle kendini gösteren hastalıklardır.
7. Beslenme ve yeme bozuklukları - Toprak yeme davranışında olduğu gibi garip beslenme alışkanlıklarının olduğu bozukluklardır.
8. Tik bozuklukları - İstem dışı ,tekrarlayan hareketler ile ortaya çıkan bozukluklardır.
9. Boşaltım bozuklukları - Mesane yada barsakların kontrolünde yaşanan psikolojik yada ruhsal sorunlar sonucunda idrar yada gaita kaçırılması durumudur.
10. Çocukluk yada gençlik çağının diğer hastalıkları - Konuşmama, tepkisel davranışlar gösterme,tırnak yeme ,parmak emme v.b
B. Delirium ,demans ve diğer bilişsel bozukluklar
--Beynin yapısal ve fonksiyonel değişiklikleri sonucunda öğrenme ,yargılama ,hatırlama ve diğer zihinsel faaliyetlerde ortaya çıkan belirtilerle kendisini gösteren bozukluklardır.
1. Delirium - Kısa süreli bilinç bulanıklığı ve bilişsel bozukluklarla karakterizedir.Genellikle enfeksiyon hastalıkları ,uyuşturucu madde kullanımı ,alkol kesilme durumları ,kafa travmaları ,böbrek hastalıkları gibi durumlarda yada uzun süreli uykusuzluk durumlarında ortaya çıkmaktadır.
2. Demans - Hafıza ,yargılama ,yönelim ve bilişsel yetilerde bozukluk ile karakterizedir.Alzheimer tipi demans genellikle 65 yaş üzeri kişilerde bilişsel yetilerde bozulma ,yönelim bozukluğu,sanrılar yada depresyon belirtileri ile ortaya
çıkabilmektedir. Vasküler demanslar damar tıkanmaları yada kanamaları sonucunda oluşmakta aynı şekilde AİDS e ,kafa travmalarına ,Pick hastalığına ,uzun süreli madde kullanımlarına bağlı demanslar ortaya çıkabilmektedir.
3. Hafıza kayıpları - Hatırlamanın aşırı şekilde bozulduğu hastalıklardır. Hipoksi, toxic zehirlenmeler yada ilaçlara bağlı olarak meydana gelebilmektedirler.
C. Fiziksel hastalıklar sonucu meydana gelen ruhsal hastalıklar
--Ruhsal belirtilere yol açan hastalıkların başlıcaları sifiliz,ensefalitler, beyin abseleri ,kardiovasküler hastalıklar,travmalar,epilepsi, kafa içinde yer kaplayan
tümörler,endokrin hastalıklar, pellegra ,vitamin yetmezlikleri,tifo ,sıtma gibi sistemik hastalıklar,ve merkezi sinir sisteminin degeneratif hastalıklarıdır .Bu fiziksel hastalıklar sonucunda delirium, demans,hafıza kayıpları,psikotik hastalıklar ,mizaç bozuklukları, kaygı bozuklukları ,cinsel bozukluklar ve uyku bozuklukları meydana gelmektedir.
D. Madde kullanımına bağlı hastalıklar
1. Madde kullanım bozuklukları - Alkol, tütün, kafein, opium, morfin ,barbüratlar ,diğer hipnotikler ,sedatifler yada anksiolitiklerin bağımlılıklarına bağlı ortaya çıkmaktadır.
2. Kullanılan maddelerin kendisine bağlı bozukluklar - Bunlar kullanılan maddelerin zehirlemeleri yada çekilme durumlarında ortaya çıkan delirium ,demans ,hafıza bozuklukları ,psikotik bozukluklar ,mizaç bozuklukları ,kaygı bozuklukları ,cinsel bozukluklar yada uyku bozukluklarıdır.
3. Alkole bağlı bozukluklar - Aşırı dozda alkol alınması sonucunda ortaya çıkan alkol zehirlenmeleri, aynı şekilde uzun süreli olarak alkol içenlerin bırakma durumlarında yaşadıkları çekilme belirtileri ,alkole bağlı hafıza kayıpları, ,mizaç bozuklukları, kaygı bozuklukları, uyku bozuklukları gibi hastalıklardır.
-E. Şizofreni ve diğer psikotik hastalıklar
--Bu hastalıkların en önemli belirtisi ,gerçeği değerlendirmenin bozulması ve sıklıkla varsanı ve sanrıların ortaya çıkmasıdır
1. Şizofreni - Duygusal tepkilerde değişiklik ,empati kaybı ,davranışlarda bozulma ile kendisini gösteren hastalıklardır.
2. Sanrısal (paranoid ) bozukluklar - Kişinin mantıklı izahlar karşısında bile fikirlerini değiştirmediği ve en çok kıskançlık yada zarar görme sanrılarının yer aldığı hastalıklardır.
3. Kısa psikotik bozukluklar - Genellikle bir dış etken nedeniyle başlayan ve dört haftadan kısa süren psikotik bozukluklardır.
4. Şizofreniform bozukluklar - Şizofreniye benzer şekilde sanrılar ,varsanılar ve davranış bozukluklarının gözlendiği ama bu belirtilerin 6 ay içinde ortadan kalktığı bozukluklardır.
5. Şizoaffektif bozukluklar - Klinik gidişi mizaç bozukluklarından kötü şizofreniden iyi olan ve her iki hastalığa ait belirtilerinde gözlenebildiği hastalıklardır.
6. Paylaşılmış psikotik hastalıklar - İki yada daha çok kişinin aynı sanrıyı paylaşmaları ile ortaya çıkan bozukluklardır.
7. Fiziksel hastalıklar sonucunda oluşan psikotik hastalıklar - temporal lop epilepsileri ,vitamin eksiklikleri yada menenjitler gibi bozukluklar sonucu ortaya çıkan psikotik bozukluklardır.
8. Madde kullanımlarına bağlı psikotik bozukluklar - Kokain esrar gibi bir takım maddelerin kullanılması ile ortaya çıkan psikotik bozukluklardır.
9. Başka bir şekilde sınıflandırılmayan psikotik bozukluklar - Kültüre özgü psikotik bozukluklar örneğin Güney ve doğu asyada karşılaşılan ve kişinin penisinin kopucağı korkusunun olduğu koro hastalığı, doğumdan sonra görülebilen postpartum psikozlar, hastanın kendisinin çift yaratılmış olduğuna inandığı Capgras sendromu gibi.
F. Mizaç bozuklukları
-- Kişinin ruhsal yaşantısında bir çöküşün yada aşırı bir artışın ortaya çıktığı bozukluklardır
1. İki uçlu mizaç bozuklukları - Kimi zaman mutsuzluk ve hareketlerde azalma ile ortaya çıkan depresyonun kimi zaman ise aşırı bir hareketlilik ve neşenin ortaya çıkması ile karakterize olan hastalıklardır.
-a. Bipolar bir .Manik ve depresif nöbetlerin yer aldığı bozukluklardır.
-b. Bipolar iki .Majör depresif episodun ve hipomaninin bulunduğu yani manik atakların yaşanmadığı durumlardır.
-c. Cyclotimik bozukluklar .Bipolar bozuklukların daha az şiddetli yaşandığı durumlardır
2. Depresif bozukluklar
-a. Major depresyon ağır duygusal çöküşün ,hareketlerde yavaşlamanın
,huzursuzluğun ,suçluluk duygularının ,intihar düşüncelerinin ortaya çıktığı bozukluklar
-b. Distimik bozukluk .depresif belirtilerin daha az şiddetli olduğu durumlardır
-c. Mevsimsel depresyon özellikle kış aylarında gözlenen depresyonlar
-d. Postpartum depresyon denen ve doğum sonrasında gözlenen depresyonların yer aldığı hastalıklardır.
G. Anksiete (Kaygı) bozuklukları
-a. Yaygın anksiete bozuklukları .Yoğun ve ilerleyici bir anksietenin gözlendiği bozukluklardır.
-b. Panik bozukluklar panik ataklarla kendisini gösteren bozukluklardır
-c. Fobiler .Önde gelen belirtisi korku olan bozukluklardır.
---agorofobi:Evden dışarı çıkma korkusu
---Spesifik fobiler :Herhangi bir durum yada objeden duyulan
korkulardır.Fare,böcek korkusu, asansöre binmekten korkma
--- Sosyal fobiler:Topluluk önüne çıkmaktan yada konuşmaktan duyulan
korkular
-d. Obsesif kompulsif bozukluklar (saplantı -zorlantı bozuklukları )Kişinin istemi dışında zihnine giren ve onu bir takım hareketleri yapmaya zorlayan bozukluklardır.
-e. Travma sonrası stres bozukluğu deprem,kaza ,yangın gibi bir olaydan sonra yaşanan kaygı ,gece korkuları ,huzursuzluk ve kimi zaman depresyon ile karşımıza çıkan bozukluklardır.
-f. Akut stres bozukluğu .Travma sonrası stres bozukluğu benzer farkı travma sonrası meydana gelmesi yerine hypretroidi gibi bir fiziksel hastalık yada kokain gibi bir maddenin kullanımı ile ortaya çıkmış olmasıdır.
H. Ruhsal hastalıklar sonucu ortaya çıkan bedensel görünümlü
hastalıklar (somatoform hastalıklar) Bu hastalıkların en önemli özelliği beden ile aşırı uğraş ve hastalık korkusu yanında vücudun normal çalışma belirtilerinin
hastalık olarak algılanmasıdır.
-Somatizasyon bozuklukları - Organik bir bozukluğa bağlı olmayan bedensel yakınmaların olduğu hastalıklardır.
-Konversiyon bozuklukları - Histeri olarakta bilinen ve sinir sisteminde değişik duyuların alındığı örneğin eldiven yada çorap tarzında duyarsızlıkların olduğu ,fiziksel bir neden bulunmadığı halde hastaların görmediklerini ,duymadıklarını ,koku alamadıklarını ,ellerinin kollarının tutmadığını ,hissettikleri hastalıklardır.
Konversiyon belirtilerinin başedilemeyen durumlarla ilgili bir yardım çağrısı olarak ele alınması ve hastaların buna göre tedavi edilmesi gerekir. Gerçekten hasta olmadığı ve numara yaptığı söylenen hastaların yakınlarının tepkileri sonucu daha ağır ruhsal sıkıntılara uğrayacakları gözden çıkarılmamalıdır.
-Ağrı bozuklukları - Neden olabilecek organik bir etken bulunmamasına karşın kişinin bedeni ile ilgili ağrılar çekmesi ve sürekli olarak bu ağrılarla uğraşması halidir.Özellikle baş ağrıları bu ağrılar içinde en çok gözlenenleridir.
-Hipokondriasis - Vücut ile aşırı uğraşların ve hasta olma korkusunun yaşandığı hastalıklardır.
-Vücut dismorfik bozuklukları - Vücudun bir kısmının çirkinliği ile ilgili aşırı takıntılardır.
I. Factitious bozukluklar
Kişinin kendisinin hasta olduğuna dair etrafı kandırmaya çalışması ve hasta rolü oynamasıdır askerlikte ki temaruz gibi
J. Dissosiatif bozukluklar
:Bilinçte yada kişilikte ani başlayan değişikliklerle karakterizedir
-Dissosiatif amnezi - Organik değişiklikler olmadan ani hafıza kaybının olduğu durumlardır
-Dissosiatif fugler - Kişinin nereye ve nasıl gittiğini bilmeden çıkıp gitmesidir.
-Dissosiatif kişilik bozuklukları
-İkili yada üçlü kişilikler - Depersonelizasyon bozuklukları
-Kişinin kendisini ve etrafında ki dünyayı gerçek dışı algıladığı durumlardır. Hastalar çevrelerinde adlandıramadıkları değişiklikler olduğunu belirtebilirler.
K. Cinsel sorunlar
a. Parafililer - kişinin cinsel ilgisini cinsellik dışı nesne yada aktivitelere yöneltmesidir.
-- Eksibisyonizm(rontgencilik)
-- Fetişizm - Karşı cinse ait elbise,ayakkabı gibi nesnelerin cinsel uyarı aracı olması durumudur
-- Frotterizm - Halk arasında Fordçuluk olarak tabir edilen karşı otobüste yada sıkışık mekanlarda cinsel organını karşı cinse sürterek doyum bulma.
-- Pedofili - Erişkinlerin 13 yaşından küçük çocuklarla cinsel ilişki içine girmesidir.
-- Seksüel mazohizm - Kendine eziyet edilmesinden cinsel haz duyma
-- Seksüel sadizm - Cinsel partnerine acı vererek cinsel haz duyma
-- Transvestik fetişizm - Karşı cinse ait giysiler giyme
-- Voyerizm (göstermecilik) - Cinsel eylemleri gözetleyerek cinsel uyarılma
b. Seksüel fonksiyon bozuklukları
-- Seksüel ilgi bozuklukları - Cinsel ilgide azalma
-- Seksüel ilişkiden zevk alma sorunları - Orgazm olamama
-- Erkeklerde ejekülasyon sorunları - Erkek boşalma ,ağrılı ejekülasyon
-- Ağrılı cinsel ilişkiler
c. Cinsel kimlik sapmaları
-- Homoseksüalite
-- Transseksüalite
L. Yeme bozuklukları
---Başlıca belirtisinin yeme bozukluğu olduğu hastalıklardır.
-Anoreksiya nervoza
- Yemek reddi sonucunda aşırı kilo kaybı
- Bulimiya nervosa
- Aşırı yemek yeme ve sonra gidip yediklerini çıkarma
M. Uyku bozuklukları
1. Dissomnialar
-- İnsomnia
-- Uyku uyuyamama
-- Hypersomnia
-- Aşırı uyuma
2. Parasomnialar
-- Rüyada kabus görme
-- Gece terörü
-- Uykuda yürüme
3. Narkolepsiler
-- Kaslarda tonus kaybı ile birlikte uyku atakları
4. Uykuda nefes ile ilgili sorunlar
-- Uyku apnesi
-- Uykuda horlama
5. Uyku ritminde bozukluklar
-- Bütün gün uykulu gezme
-- Uzun süreli uçak yolculuklarında karşılaşılan jetlag sendromu
-- Hastalıklar sonucunda oluşan uyku bozuklukları
-- Alkol gibi madde kullanımlarında oluşan uyku bozuklukları
N. Dürtü kontrol bozuklukları
--- Kişinin dürtülerini kontrol edemediği ve kontrol dışı davranışlarda bulunduğu hastalıklardır
- Aralıklı öfke patlamaları
- Kleptomani-Çalma hastalığı
- Piromani-Yangın çıkarma hastalığı
- Trikotilomani-Saçları ve kılları yolma
- Aşırı kumar düşkünlüğü
O. Uyum bozukluklary
--- Stres yaratan ortamlara uyum bozukluğu sonucunda ortaya çıkan ruhsal bozukluklardır.
P. Kişilik bozuklukları
1. Paranoid kişilik bozukluğu :Şüphecilik ,alınganlık,rijidite, kendini aşırı değerli görme ve başka insanların kendisi hakkında kötülük düşündüklerine inanan kişilik özellikleridir.
2. Şizoid kişilik bozukluğu:Garip davranan,insan ilişkilerinde duyarlı ,ilişki kurmaktan kaçınan,eksantrik,sık sık hayal kran,öfkesini ve kızgınlığını göstermekte zorlanan ama buna karşın gerçekle bağlantısını kaybetmeyen kişilerdir.
3. Şizotipal kişilik bozukluğu:Şizoide benzeyen ancak garip inanışları ve garip davranışları olan toplum yaşamından uzak duran ve zaman zaman gerçeklikle bağlantılarını koparabilen kişilerdir.
4. Obsesif kompulsif kişilik bozukluğu :İnce ayrıntılarla çok uğraşan , ,her şeyi en ince ayrıntısına kadar düşünen ,ödev bilinci fazla ,gevşemeyi bilmeyen .temiz ,titiz,tertipli kişilerdir.
5. Histrionik kişilik bozuklukları :Duygusal dalgalanmalar ,aşırı aktivite ,aşırı bağımlılık, olayları dramatize etme ,seks dışında herşeyi seksüalize etme ,dikkat çekici davranışlarda bulunma bu kişilik bozukluğunun başlıca davranışlarıdır.
6. Kaçıngan kişilik bozuklukları:Kendine güveni az, düşük enerjili ,kolay yorulan , strese karşılı aşırı duyarlı davranan kişilerdir.
7. Antisosyal kişilik bozuklukları:Sürekli toplumla çatışan kişilerdir.Yasalara karşı gelmekte,bencil davranmakta,ani davranışlar göstermekte, suçluluk duymamakta ,engellenme karşısında tepki veren ve sürekli başkalarını suçlayan kişilerdir.
8. Narsistik kişilik bozuklukları :Kendini aşırı değerli görme, empati kurmakta yetersizlik ,kıskançlık,manüplatif davranışlar ,ilgi çekmeye çalışan kişilerdir.
9. Borderline kişilik bozuklukları :Davranışları sık sık değişen,impulsif davranan,riskli seksüel davranışlar sergileyen , intihar girişimleri yada kendisine zarar verici davranışlar gösteren ,kimlik karmaşası yaşayan ,sürekli boşluktan ve amaçsızlıktan yakınan kişilerdir.
10. Bağımlı kişilik bozuklukları :Pasif davranan ,kendi başına karar vermekten kaçınan ,ayakları üstünde duramayan ve çevresinde sürekli birilerinin olmasını isteyen kişilerdir.
Q. Klinik yönden dikkat edilmesi gereken hastalıklar
1. Psikolojik faktörlerin etkilediği fiziksel hastalıklar: Duygusal faktörler otonomik sinir sistemin etkiliyerek kişinin fiziksel bozukluklar göstermesine neden olabilmektedir. Atopik dermatit,sırt ağrıları ,başağrıları, bronşial astım , hypertansiyon ,migren ,ülser,irritabıl kolon ve kolit gibi hastalıklar bu şekilde ortaya
çıkabilmektedir.
2. Kullanılan ilaçlara bağlı hereket bozuklukları
- Parkinsonizm
- Nöroleptik malign sendrom(kaslarda rijidite, hypertermi)
- Akut distoni-Kaslarda spazmlar
- Akut akatizi-Yerinde duramamazlık
- Tardif diskinezi-Koreiform hareketler
- Postural tremor
3. İlişkilerde yaşanan problemler:Sosyal ilişkilerde yaşanan sorunlardır.Örneğin ailelerin çocukları ile olan sorunları ,boşanma ile yaşanan sorunlar ki bu durumlarda kişilerin aşırı baskı altında kaldığına inanılmaktadır.
4. İstismarlar :Çocukların yada erişkinlerin fiziksel yada cinsel istismara uğraması ile oluşan problemler
R. Psikiatrik tanı almadığı halde klinik olarak sorunlu davranışlar.
---:Klinik olarak tanı almayı gerektirecek şiddette olmadıkları halde kişinin fonksiyonlarını etkileyen problemler
- Çocuklarda yada gençlerde antisosyal davranışlar (özellikle tekrarlayan suçlar)
- Sınırda zekalar
- Hasta rolü yapma
- İşle ilgili problemler
- Okulla ilgili problemler
- Yaşla ilgili normal unutkanlıklar
- Kimlik problemleri
- Göçler ve bunların yarattığı sorunlar
S. Diğerleri
1. Kafa travması sonrası bozukluklar:Kafa travması sonucu çıkan bilişsel bozukluklar ,başağrılar,uyku bozuklukları, ,başdönmeleri ,kişilik değişiklikleri
2. Beynin etkilenmesi sonucunda ortaya çıkan bozukluklar :Elektrolit
bozuklukları ,hipotroidi, erken dönem multiple skleroz sonucu ortaya
çıkan hafıza problemleri ,dikkat bozuklukları ,öğrenme bozukluklarıdır.
3. Kafein çekilme sendromu:Uzun süre yüksek dozda kafein alanlarda
çekilme belirtisi olarak meydana gelen halsizlik ,depresif belirtiler ve anksiete belirtileridir.
4. Şizofrenide gözlenen depresif bozukluklar :Şizofrenik hastalarda
gerek kullanılan ilaçların gerekse hastaların yaşadıkları yeti kaybını farketmeleri sonucunda ortaya çıkan depresyonlardır.
5. Basit şizofreniler:Garip davranışları olan ,topluma katılmakta zorlanan ,duygusal küntlük gösteren ,iradesini kullanmakta zorlanan , sosyal ilişkileri kötü olan hastalardır. Bu hastalarda sanrı ve varsanılar gözlenmemektedir.
6. Minör depresif bozukluklar ,tekrarlayan kısa depresif bozukluklar ,ve premenstruel disforik bozukluklar - Minör depresif bozukluklar depresyon belirtilerinin daha hafif olduğu ve titreme , çarpıntı gibi otonom sistem belirtilerinin belirtilerinin gözlendiği rahatsızlıklardır.
- Tekrarlayan kısa depresif bozukluklar :İki haftadan kısa sürüp tam düzelme sağladığı halde kısa aralıklarla tekrarlayan depresif bozukluklardır.
- Premenstruel disforik bozukluklar :Menstruel kanamadan bir hafta önce başlayan depresif belirtiler, anksiete ,huzursuzluk ,uyku sorunlar ı ile karakterize bozukluklardır.
7. Mixed anksiete ve depresif bozukluklar :Anksiete ve depresyon belirtilerinin bir arada gözlendiği bozukluklardır.
8. Dissosiatif trans bozukluğu:Kişinin geçici olarak trans durumuna geçtiği ve başka bir kişi olduğunu hatta ruhlarla ilişki kurduğunu hissettiği bozukluklardır.
9. Aşırı yemek yeme bozukluğu :Tekrarlayan aşırı yemek yeme ataklarının olduğu bozukluktur.
Bülent Budak Füsun Budak
Uzm.Psk.Dan. Uzm.Psikolog
Randevu için tıklayın 0212 3515661
online psikolog, psikolog, psikoloji, online terapi, evlilik terapisi, evlilik terapisti, evlilik danışmanı, aile terapisi, aile terapisti, aile danışmanı, depresyon, panik atak, zeka testi, psikolog, istanbul
eterapist.com
www.terapimiz.com kuruluşudur
